Η λατρεία του θεού Απόλλωνα στην περιοχή μας.

Ανατολικότερα από την θέση "Παλιόχωρα", ανάμεσα σε Ριζώματα και Σφηκιά κοντά σε ένα νεκροταφείο της αρχαϊκής εποχής, στη θέση "Καλοκή Καρυά" βρέθηκε αναθηματικό ανάγλυφο στον Απόλλωνα όπως μαρτυρεί η επιγραφή που φέρει. Είναι πιθανόν, λοιπόν, σε αυτήν τη θέση, στις πλαγιές των Πιερίων, να υπήρχε ιερό του Απόλλωνος. Στο ανάγλυφο εικονίζεται ένα ζώο, πιθανόν βόδι ενώ στην επιγραφή αναφέρεται μεταξύ άλλων και η φράση:

«[ἱ]ερὸς Ἀπόλλω[νος]»

(Βιβλιογραφία: Κοτταρίδη, Μπρεκουλάκη 1997, 109-110, SEG XLIX (1999), 230, αρ. 751.)

Στην ίδια περιοχή, στη θέση "Μάρμαρα" βρέθηκαν σύμφωνα με την Α. Κοτταρίδη διάσπαρτα και εντοιχισμένα σε περιβόλους αρχιτεκτονικά μέλη ενός μαρμάρινου ναού των πρώιμων αυτοκρατορικών. Μέλη του ίδιου ναού εντοπίστηκαν να είναι εντοιχισμένα στην υστεροβυζαντινή εκκλησία του Αγίου Δημητρίου, που βρίσκεται κοντά. Τα αρχιτεκτονικά κομμάτια που βρέθηκαν είναι βάσεις ιωνικών κιόνων, κυμάτια, τμήματα γείσου με γεισίποδες, θραύσματα από φατνώματα και η μονόλιθη γωνία αετώματος με γεισίποδες στο καταέτιο γείσο. Από το μέγεθος του τμήματος του αετώματος, το οποίο έχει πάχος περίπου 0,90 μ. η κ. Κοτταρίδη συμπεραίνει πως πρόκειται για ένα σχετικά μικρό ιωνικό ναό, πιθανότατα πρόστυλο ή εν παραστάσι. Βέβαια η προέλευση αυτών των μελών από ναό δεν παύει να είναι μια υπόθεση, καθώς θα μπορούσαν να προέρχονται και από κάποιο άλλο δημόσιο κτήριο.

Την ύπαρξη ιερού (ή ομάδας ιερών, όπως ισχυρίζονται η Κοτταρίδη και η Μπρεκουλάκη) στην περιοχή βεβαιώνουν θραύσματα αναγλύφων και γλυπτών της ελληνιστικής εποχής. Δεν είναι σαφές αν τα ελληνιστικά κατάλοιπα προέρχονται από το ίδιο ιερό με τον πιθανολογούμενο ρωμαϊκό ναό, καθώς δεν έχει διεξαχθεί συστηματική ανασκαφική έρευνα. (πηγή: Τσιάφης, Ιερά και λατρείες Κάτω Μακεδονίας, 2017)

Ο θεός Απόλλωνας συναντάται με το επίθετο "Νόμιος", που σχετίζεται με την ιδιότητα του θεού ως "προστάτη των κοπαδιών" και δεν θα πρέπει να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο ως "Νόμιος" να λατρευόταν και στο ιερό στα Ριζώματα, όπου, έως και τις μέρες μας, η οικονομία της περιοχής στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην καλλιέργεια της γης και την κτηνοτροφία. Ο κυρίως γεωργικός και κτηνοτροφικός χαρακτήρας της οικονομίας του μακεδονικού βασιλείου έως τα χρόνια του Φιλίππου του Β’ και η σημασία, την οποία θα είχαν τα ζώα για την διαβίωση των κατοίκων, είναι πιθανό να εξηγεί, ως έναν βαθμό την επιθυμία των κατοίκων να λατρεύουν τον Απόλλωνα και ως προστάτη των κοπαδιών.(πηγή: Βουβουλής Αλέξανδρος, "Ο Απόλλων στον μακεδονικό χώρο", 2007)

Η Μίεζα στη Νάουσα το πρώτο πανεπιστήμιο της οικουμένης που ο Αριστοτέλης δίδαξε τον Αλέξανδρο

Η Μίεζα, «Ιερό των Νυμφών» στη Νάουσα Ημαθίας ήταν ιερός χώρος της αρχαίας Μακεδονίας, όπου ο Αριστοτέλης δίδαξε τον Αλέξανδρο μεταξύ 343 π.Χ.- 340 π.Χ. καθ' υπόδειξιν του πατέρα του Φιλίππου και έχει αποτελέσει το αντικείμενο αρχαιολογικών ανασκαφών.

Ο Μεγάλος Αλέξανδρος έφυγε από το παλάτι των Αιγών με προορισμό τη σχολή του Αριστοτέλους στη Μίεζα, ώστε να λάβει την απαραίτητη εκπαίδευση στο πρώτο Πανεπιστήμιο της Οικουμένης, πριν ξεκινήσει για την μεγαλύτερη εκστρατεία όλων των εποχών, μεταλαμπαδεύοντας τον ελληνικό πολιτισμό, σε ολόκληρο τον τότε γνωστό κόσμο.

Στην σχολή του Αριστοτέλη, παρέμεινε ο Μέγας Αλέξανδρος για 2 περίπου χρόνια, μεταξύ 343 και 340 π.Χ., ενώ μετά μετακομίζει στην Πέλλα ως αντιβασιλέας μιας και ο πατέρας του Φίλιππος έλειπε στην Πέρινθο και το Βυζάντιο.

Ο Ορφέας των Πιερίων

Ο Ορφέας γεννήθηκε κοντά στα Πιέρια και ήταν γιος της Μούσας της επικής ποίησης, Καλλιόπης.  Θεωρείται ένας από τους βασικούς ποιητές και μουσικούς της αρχαιότητας, και ο εφευρέτης ή αυτός που τελειοποίησε τη λύρα και τα τύμπανα. 
Μυθικός αοιδός με γνωρίσματα ήρωα, θεού και ημιθέου, ιδρυτής μυστηριακών τελετών και ιερέας, ο Ορφέας ήταν, κατά την επικρατέστερη εκδοχή, γιος του θρακικού ποταμού Οιάγρου και της Μούσας Καλλιόπης.
Ο Παυσανίας πίστευε ότι έδρασε στην περιοχή των Πιερίων, ενώ οι μυθογράφοι τον θεωρούσαν βασιλιά είτε των Βιστώνων είτε των Οδρυσών είτε των Μακεδόνων.
Ο ίδιος ο θεός Απόλλωνας του δίδαξε την μουσική και του χάρισε την λύρα του. Με τη δύναμη της μουσικής του και του τραγουδιού του μπορούσε να γοητεύσει τα άγρια ζώα, να βάλει τα δέντρα και τους βράχους σε χορό, ακόμα και να σταματήσει τη ροή των ποταμών. 
Ως ένας από τους πρωτεργάτες του πολιτισμού, θεωρείται πως δίδαξε στην ανθρωπότητα τις τέχνες της φαρμακευτικής, της γραφής και της γεωργίας.
Πολύ νέος ταξίδεψε στην Αίγυπτο όπου σπούδασε τη θεολογία και τη φιλοσοφία και πέρασε από σχολεία όπου φοίτησαν οι μεγάλοι νομοθέτες Λυκούργος και Σόλωνας.
Πήρε μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία με τον Ιάσονα και τους άλλους μυθικούς ήρωες. Με τη μουσική της λύρας του κοίμησε το δράκο που φύλαγε το χρυσόμαλλο δέρας και έτσι μπόρεσε να το κλέψει ο Ιάσονας. Στον δρόμο της επιστροφής, γλίτωσε τους Αργοναύτες από τις Σειρήνες και την παγίδα τους παίζοντας τόσο δυνατά και αρμονικά που ξεπέρασε σε ομορφιά, δύναμη και μαγεία το τραγούδι των Σειρήνων.
Αυτή η μυθική προσωπικότητα έπαιξε σπουδαίο ρόλο στη θρησκευτική ζωή των αρχαίων προγόνων μας και είναι αυτός που καθιέρωσε τα Μυστήρια του Διόνυσου.

Είναι διάσημη η ιστορία του Ορφέα και της Ευρυδίκης, της αγαπημένης του η οποία αφού δαγκώθηκε από ένα ερπετό, πέθανε.  Αλλόφρωνας ο Ορφέας έπαιξε τόσο συγκινητικά τραγούδια και τραγούδησε τόσο θρηνητικά που όλες οι νύμφες και οι θεοί έκλαψαν και τον συμβούλευσαν να κατεβεί στον κάτω κόσμο και με τη μουσική του να απαλύνει  την καρδιά του Άδη και της Περσεφόνης. 
Αυτό έκανε ο Ορφέας και αποφάσισαν να αφήσουν την Ευρυδίκη να επιστρέψει μαζί του στη γη. Αλλά η συμφωνία ήταν πως έπρεπε να περπατά μπροστά από αυτήν και να μην κοιτάξει πίσω μέχρι να φτάσει στον πάνω κόσμο. Μέσα στην αγωνία του αθέτησε την υπόσχεση και η Ευρυδίκη εξαφανίστηκε πάλι για πάντα.

Ο Ορφέας στο τέλος της ζωής του περιφρόνησε την λατρεία όλων των θεών εκτός από του ήλιου, τον οποίο αποκαλούσε Απόλλωνα. Ένα πρωινό ανέβηκε στο όρος Παγγαίον (όπου ο Διόνυσος είχε ένα μαντείο) για να χαιρετήσει τον θεό κατά την ανατολή, αλλά σκοτώθηκε από Θρακικές Μαινάδες, επειδή δεν τιμούσε τον πρώην προστάτη του, το Διόνυσο.  
Οι Μαινάδες, ακόλουθοι του Διονύσου  περιφρονημένες από τον Ορφέα, αρχικά του έριξαν ραβδιά και πέτρες ενώ έπαιζε, αλλά η μουσική του ήταν τόσο όμορφη που ακόμα και οι πέτρες και τα κλαδιά αρνιόντουσαν να τον χτυπήσουν. Εξαγριωμένες οι Μαινάδες τον έσκισαν σε κομμάτια σαν τη φρενίτιδα των Βακχικών τους οργίων.  
Η λύρα μεταφέρθηκε στον ουρανό από τις Μούσες και τοποθετήθηκε ανάμεσα στα αστέρια.  Οι Μούσες συνέλεξαν και τα κομμάτια του κορμιού του και τα έθαψαν κάτω από τον Όλυμπο. Η ψυχή του επέστρεψε στον κάτω κόσμο, όπου επανενώθηκε τελικά με την αγαπημένη του Ευρυδίκη. Όσο για την λύρα του, έγινε αστερισμός στον ουράνιο θόλο. 

Μία άλλη παράδοση μας λέει ότι τον Ορφέα κατακεραύνωσε ο Δίας επειδή αποκάλυπτε τα ιερά μυστικά στους ανθρώπους. 

Η συνολική θεώρηση των Ορφικών αποδεικνύει πως ο Ορφέας ήταν όντως υπαρκτό πρόσωπο και όχι απλά το αποκύημα της φαντασίας ορισμένων. Είναι ιδρυτής μιας θρησκείας που στη συνέχεια ίδρυσε τα Ορφικά Μυστήρια.
Ένας μεγάλος αριθμός ελληνικών θρησκευτικών ποιημάτων αποδόθηκαν στον Ορφέα, ποίηση που απαγγελλόταν σε μυστηριακά τελετουργικά και εξαγνιστικές ιεροτελεστίες. Όσοι ήταν ιδιαίτερα αφοσιωμένοι σ’ αυτά τα τελετουργικά και ποιήματα συχνά ήταν χορτοφάγοι, απείχαν από το σεξ και απέφευγαν να τρώνε αυγά, πρακτική που έμεινε γνωστή ως ορφικός βίος.

https://el.wikipedia.org

Άγιος Δημήτριος Σφηκιάς (Παλαιοχριστιανική Βασιλική Β' και Παλαιοχριστιανική Βασιλική Α')

Μνημείο που μαρτυρεί την βαθειά σχέση του Χριστιανισμού με την περιοχή των Πιερίων Ορέων, είναι οι βυζαντινή (παλαιοχριστιανική) βασιλική του Αγ. Δημητρίου (Παλαιοχριστιανικές Βασιλικές είναι τεράστια επιμήκη οικοδομήματα, διαιρούμενα εσωτερικά με κιονοστοιχίες σε κλίτη, καταλήγοντας στην ανατολική μικρή πλευρά σε αψίδα ή κόγχη. Κυριάρχησαν τον 4ο και 5ο αιώνα και ο υπέροχος αυτός τύπος ναού είναι άμεσα συνδεδεμένος με την Αγία Ελένη, τη μητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, η οποία σύμφωνα με την παράδοση ανήγειρε πλήθος βασιλικών στην Κωνσταντινούπολη, στην Παλαιστίνη, Βηθλεέμ, στον Πανάγιο Τάφο, στο Σινά στη Ρώμη και στην Ελλάδα).

Ο ναός ανακαινίσθηκε στον 12ο αιώνα και αγιογραφήθηκε τον 15ο. Από την παλαιοχριστιανική σώζωνται μόνο μερικά ερείπια και μέρος του δαπέδου.

(Από τα χαρακτηριστικά του ναού είναι η μονόκλιτη βασιλική με ορθογώνια -εσωτερικά και εξωτερικά- όψη, που φέρει στο εσωτερικό κτιστό σύνθρονο, η τρίκλιτη βασιλική, της οποίας αποκαλύφθηκαν το εξωτερικό περίγραμμα της κόγχης, το βόρειο και το νότιο κλίτος και τμήματα του νάρθηκα και του εξωνάρθηκα, ολόκληρο το κεντρικό κλίτος της βασιλικής που  καλύπτεται από το σημερινό κατάγραφο μεταβυζαντινό ναό του Αγίου Δημητρίου, ο οποίος διαδέχθηκε προηγούμενο μεσοβυζαντινό.  Από την περίοδο αυτή (12ος-13ος αιώνας) διασώθηκε στο εσωτερικό του ναού η κτητορική σύνθεση στο νότιο τοίχο του ιερού και η μορφή του Προδρόμου στο βόρειο τοίχο).

(δείτε το βίντεο)

Εἴσοδος τοῦ Ναοῦ

Εἴσοδος τοῦ Ναοῦ

Ἅγιος Δημήτριος. Ὑπέρθυρο

Δευτέρα Παρουσία, λεπτομέρεια. Νάρθηκας

Ἄποψη τοῦ τέμπλου

Ἀρχάγγελος Μιχαῆλ

Ἅγιος Κωνσταντῖνος Ἁγία Ἑλένη

Ἀρχάγγελος Γαβριῆλ, Ἅγιος Παχώμιος καὶ Ἅγιος Εὐρόσιμος ( ; )

Ἁγία Κυριακή

Ἁγία Παρασκευή

Ἔνθρονος Χριστός

Ἅγιος Ἀθανάσιος

Ἔνθρονη Βρεφοκρατοῦσα

Ἅγιος Δημήτριος Ἅγιος Νέστωρ

Είκόνα τέμπλου. Ἅγιος Δημήτριος

Είκόνα τέμπλου. Ἅγιος Δημήτριος

Είκόνα τέμπλου. Ἅγιος Δημήτριος

Είκόνα τέμπλου. Ἅγιος Δημήτριος

Ἅγιος Ρωμανὸς ὁ Μελωδός

Ὁ προφητάναξ Δαυίδ

Ἡ Πλατυτέρα τῶν Οὐρανῶν

Κόγχη Ἀγίου Βήματος. Ὕφασμα μὲ φυτικὸ διάκοσμο καὶ δικέφαλο ἀετό

Ἅγγελος

Ἡ Πλατυτέρα τῶν Οὐρανῶν

Σχηματοποιημένη ἀπόδοση ὑφάσματος

Τμῆμα θωρακείου ἐντοιχισμένο στὸ δάπεδο

Η ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΝΙΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Α' που βρίσκεται πίσω από τον Άγιο Δημήτριο, στη συστάδα των δέντρων στα εκατό περίπου μέτρα. 

(δείτε το βίντεο και στο Vimeo)